१३
परंतु जोगाईचे हे अविचारी बोल ऐकताच जोगाईच्या नवऱ्याची तर कंबर खचून मनांतल्या मनांत असे म्हणाला कीं, आपल्याला कर्ज तरी कोण ख्रिस्तीवाल्यांशिवाय देतो ? आणि हे कर्ज फिटेल तरी कधी ? कारण आपल्याला रुपये मिळणार सर्व चार. हे मूल नव्हे पण माझ्या मरणाला मूळ म्हटल्यास बरें होईल!)
बाई : कां हों दिलगीर कां झाला, तुमच्या मनात जोशीबूवाचे मेहनतीबद्दल त्यांना काही देऊ नये, याविषयी विचार करीत होता काय?
नवरा : मनांत येऊन फळ काय ? त्याच्या मेहनतीचे दिल्याशिवाय हे सर्व होईल तरी कसे ? परंतु आपण आतां कर्ज कोणाकडून काढावें ? याचा विचार मी करीत होतो.
बाई : तुम्ही कां काळजी करितां ? जा, बाबजी खिस्तीवाला काळ्या वावरांत राहतो, त्यापासून दहा रुपये सवाईनें काढून, साडेबाराचा खिस्तरोखा लिहून द्या म्हणजे आपण वज वज फेडून टाकू. तर का राहतो ?
विदूषक : पंरतु ह्या अशा बायास अगदी कसे कळत नाहीं, कीं ख्रिस्तीवाले यांच्या घरदारांचा उन्हाळा कांही एक दिवसांनी करीत असतात. कोणता हा देवभोळेपणा ! ! (पुढे लागलेच चारपांच दिवसांत जोगाईला जामीन व आपण कूळ होऊन कर्ज रोखा लिहून देऊन, रुपये काढून, घरी घेऊन आले; आणि जोशास बोलावणे आपणच स्वतः त्याचा घराचा शोध करीत जाऊन, घरी घेऊन आला. नंतर बुवाजीस उभयतांनी रुपये खळखळ वाजवून, त्यास दाखवून, असे म्हणाले आता जलदी करा महाराज !)
जोशी : जलदी तर केलीच पाहिजे; पण मनापासून जप करणारा ब्राह्मण माझ्या खात्रीचा कोठें मिळेल तर मिळो.
बाई : महाराज तुम्हींच का जपाचे काम करा ना?
जोशी : कोणकोणते तरी मीच करूं, हा एक मला मोठा त्रासच आहे!
विदूषक : जप करणे हे का मोठे मेहनतीचे अथवा विचार तरी करण्याचे काम का आहे?
बाई : महाराज तुम्हाला जसें आवडेल तसें करा; आमची कांही हरकत नाही, तुमच्या हातून देवास पावले म्हणजे झालें.
जोशी : म्हणूनच मी त्याचा विचार करीत आहे; थांब थोडीशी, बोलू नको. मला थोडासा विचार करून पाहू दे, (असे म्हणून, मनात दाम्यालाच हे काम सोपवावे कारण तो बेटा मोठा कुत्र्यासारखा वचवच बोलून या मूर्खाची मजला समजूतहीं करूं लागेल; असा बेत करून, म्हणाला) ऐका माझा धाकटा भाऊ हे काम फार मनापासून करील, असे मला विचारांती दिसून आले.
