पान:ना. गोखले चरित्र.pdf/१३१

९९

सी. आय. ई. गोखले.

or not— it is better to have protested and borne than not to have protested at all.'
 याच वर्षी गोपाळरावांस कौन्सिलमधील त्यांचे प्रतिस्पर्धी जे कर्झन साहेब त्यांच्याकडून सी. आय. ई. ही पदवी सन्मान पुरस्पर अर्पण करण्यांत आली. ज्याच्यावर १८९७ साली सर्व सरकारी अधिकारी तुटून पडले होते, त्यास त्याच सरकारी नोकरांच्या ह्मोरक्यानें ही सन्मानाची पदवी देणें हें जरा चमत्कारिकच दिसतें. गोखले हे सरकारची हांजी हांजी करीत होते काय? सरकारच्या प्रत्येक कृत्यास पाठिंबा देत होते काय? ते होयबाच होते काय? नाहीं; त्यांस सरकारास विरोध करणारा प्रतिनिधि अशी मानाची पदवी देण्यांत आली होती. 'Leader of his majesty's opposition.' या पदवीवरून ते सरकारला स्तुतिसुमनांजलि समर्पण करण्यांतच सर्वस्व समजत नसत उघड आहे. परंतु सरकारास विरोधासाठी विरोध करणें हें त्यांचें ब्रीद नव्हतें. जेव्हां त्यांस सरकारास विरोध करणारा असे कायदेकानू करणाऱ्या सरकारी सभासदानें संबोधिलें तेव्हां ते जरा रागानेंच म्हणाले: -
 "My Lord, we stand not here as an opposition, we come here as advisers to you, as councillors to you, as critics, and it may be occasionally as checks, but we are never the opposition for the sake of opposing the Government of the country." जरी सरकारास विरोध केला तरी सरकार थोडेंच वठणीवर येणार? सभासद फार तर बडबडणार. सत्ता थोडीच आहे त्यांस? गोपाळरावांनीं सरकारची योग्य तेव्हां सणसणीत कानउघाडणीच केली. चिरोल साहेब म्हणतात, 'He has often been, both in the Viceroy's Legislative Council and in that of his own presidency, a severe and even bitter critic of an alien Government." परंतु गोखल्यांची मुद्देसूद मांडणी, भारपस्तपणा, वगैरे गुणांनी कर्झन साहेबही प्रसन्न झाले, ते स्वतः पदवी देतांना गोखल्यांस लिहितात, 'The honour is offered to you in recognition of your abilities which are freely bestowed upon the service of your