२८ वेदकालनिर्णय. चौदाव्या शतकांत वसंतारंभ आतांप्रमाणेच फाल्गुनांत होत असे. परंतु तेव्हां, तैत्तिरीयकालापेक्षां उद्गयनारंभ एक महिन्याहूनही थोडा अधिक मार्गे हटला होता, या गोष्टीची बरोबर कल्पना न आल्यामुळे सायणाचार्यांनी परस्परविरुद्ध दिसणाऱ्यावर सांगित लेल्या वर्षारंभांची, दुहेरी ऋतू कल्पून कशीतरी एकवाक्यता करण्याचा प्रयत्न केला आहे. परंतु आतां संपातचलनामुळे वर्षारं- भांत बदल होत जातो हे आपल्याला समजल्यावर सायणाचार्यांची युक्ती अयुक्त ह्मणून सोडून दिली पाहिजे. सुश्रुताच्या वैद्यक थामध्यें " फाल्गुनश्चैत्री वसंतः ” असें " एके ठिकाणीं ह्मटले आहे. परंतु तो भाग त्यांत कोणी मागाहून घातलेला असावा असे दिसतें. कारण त्याच्या जरा पूर्वी माघादि मासचक्र व शिशिरादि ऋतुचक्र सांगून, माघ फाल्गुन शिशिर ऋतु, चैत्र वैशाख वसंतऋतु वगैरे सांगितलें आहे. यावरून “फाल्गुनश्चैत्रौ वसंतः " वगैरे वर्णनुढ कोणी तरी प्रक्षिप्त केले असले पाहिजे. सुश्रुत व चरक यांच्या ग्रंथाचें सार वर्णन करणान्या वाग्भटानें “ फाल्गुनश्चैत्रौ वसंतः " वगैरे वर्णनाचा कांहींएक संबंध न आणितां त्याच्यापूर्वी सांगितलेली माघादि मासांची व शिशिरादि ऋतूंची पद्धत दिली आहे. यावरून " फाल्गुनश्चैत्रौ वसंतः " वगैरे वणर्न वाग्भटाच्यावेळी सुश्रुताच्या ग्रंथांत नव्हतेंच, किंवा असले तरी त्यास तें सुश्रुताचें खास असावें असें वाटलें नाहीं हे उघड आहे.
- सूत्रस्थान अध्याय ६
