पान:वनस्पतिविचार.pdf/111

विकिस्रोत कडून
Jump to navigation Jump to search
या पानाचे मुद्रितशोधन झालेले आहे




९ वे ].     अंतररचना.( Tissue).     ८३
-----

गवत, बांबू वगैरे तृण जातींत, ग्रंथी मध्यभागी नसून बाहेरील अंगास वाढतात. मध्यभागांतील पेशी पुढे नाहीशा झाल्यामुळे खोडांत मध्यपोकळी उत्पन्न होते.

 येथे एक गोष्ट सांगणे जरूर आहे की, एकदल धान्य वनस्पतीच्या खोडांत खरें कवच (True bark ) नसून सालीच्या पेशी जाड कातडीच्या बनून त्याच कवचाचे काम देतात. दरवर्षी साल झडून नवी कधी येत नाहीं, खोडामध्ये वय दर्शविणारी वर्तुळे ( Annual rings) अथवा अंतराल पदरही आढळत नाही.

 फर्नचा खोड याचप्रमाणे सूक्ष्मदर्शकयंत्रांत पाहिला असता त्यांत एकापेक्षा अधिक स्तंभ (Steles ) आढळतात. उपरित्वचा येथे असते खरी पण तिचे महत्त्व फारसे नसते; कारण संरक्षण करण्याचे काम आंतील जाड कातडीच्या पेशीचे वर्तुळ करीत असते. हे वर्तुळ दोन जागी अपुरे असते. ह्या दोन अपुऱ्या जागेचा त्वचारंध्रासारखा उपयोग होतो असे म्हणता येईल. त्यामुळेच अंतरवायूचा बाह्य हवेशी संबंध राहतो. साधारणपणे खोडांत तीन मुख्य जालें आढळतात. जागजागी काळ्या रंगाचे पट्टे असून लंब दिशेत जाड कातडीची पेशी जालें असतात. पिवळट रंगाच्या वाटेच्या ग्रंथी अव्यवस्थित असून इतर भाग मृदु समपारमाण पेशींनी भरलेला असतो. जाड कातडीच्या पेशींत लांकडी तत्व असल्यामुळे त्या टणक लाकडाप्रमाणे कठीण होतात. समपरिणाम जालांत मध्यपोकळ्या असून ह्या पेशींमध्ये सात्विक कण सांठविले असतात. ग्रंथासभेवती अंतर्त्वचेचा एक एक पदर असून अंतरत्वचेमध्यें सात्विक कण वगैरे असत नाहीत. परिवर्तुळांत सत्त्वाचे कण आढळतात. ग्रंथीचे मध्य भागी काष्ठ असून दोन्ही बाजूस तंतूकाष्ठ असते. संवर्धक पदर ग्रंथीमध्ये असत नाहींत. पूर्वीप्रमाणे काष्ठामध्ये अथवा तंतूकाष्ठांमध्ये निरनिराळ्या वाहिन्या असतात. एकंदरीत हे खोड एकदल अथवा द्विदल वर्गापेक्षा वेगळे असून ह्यांत अधिक स्तंभ असल्यामुळे असल्या खोडास बहुस्तंभी ( Poly steler ) म्हणतात. पूर्वीची खोडें एकस्तंभ असून त्यांत सर्व काष्ठादि पदरांचा समावेश होतो.

 पाने:--पानाच्या अंतररचना मुख्य तीन असून व्यक्तिमात्र पानाच्या आकार मानाप्रमाणे ह्या तीन रचनेपैकी, कोणताना कोणती रचना प्रत्येकांत