________________
२२० मोरोपंतकृत असे मानूनियां क्षिप्र ती । कोणातेंहि न पूसतां करि जणों राज्याभिषेकाप्रती’ (अ० १ श्लो० ९). (२) “उत्तिष्ठ वत्से ननु सानुजोऽसौ वृत्तेन भर्ता शुचिना तवैव । कृच्छ्रे महत्तीर्ण इति प्रियाह तामूचतुस्ते प्रियमप्यमिथ्या' ।। (श्लोक ६). श्वश्रूते क्षितिजा नमी तंव तिहीं आलिंगिली आदरें । कौसल्या मग ते वदे सुचुबुकीं स्पशनि तीते करें, । रामाशीं चिरकाल सर्वसुखसंपूर्णा स्वपत्या रहा। पातिव्रत्यबळे तुझ्याचि तरला दुःखाब्धिला वत्स हा.' । (अ० १ श्लो० ११). (३) मुखेन सीता शरपांडुरेण’ (लो० २६), ‘तामंकमारोप्य कृशांगयष्टिं वर्णोतराक्रांतपयोधराग्राम् । विलजमानां रहसि प्रतीतः पप्रच्छ रामां रमणोऽभिलाषम्'(लो० २७). ‘घेउनि निजअंकावरि जनकसुता गर्भिणी नवी रमणी । तीस पुसे लंकापतिकाल क्षितिपाल सर्ववीरमणी' ।। ‘कृशांगि! पांडुरानने ! प्रजाफलोद्भवे ! लते ! । त्रपा त्यजुनि सांग जें मनिं स्पृहा असेल तें। विदेहराजनंदिनी ! प्रिये ! पवित्रमानसे ! । तुला अदेयवस्तु राज्यमंडळांत या नसे' (अ० २ श्लो० १८,१९). (४) किंवा तवात्यन्तवियोगमोघे कुर्यामुपेक्षां हतजीवितेऽस्मिन् । स्याद्रक्षणीयं यदि मे न तेजस्त्वदीयमंतर्गत मंतरायः' (श्लो० ६५). त्वत्पादपद्मभजनाविण भारभूतें । या जीवितेकरुनि केवळ भार भूतें ।। टाकू जरी त्वरित निंद्य कलेवराला। विन्नस्वरूप तव वीर्यनिषेक झाला’ ॥ (अ० ४ श्लो० ५६). (५) ‘साहं तपः सूर्यनिविष्टदृष्टिरूर्वं प्रसूतेश्चरितुं यतिष्ये । भूयो यथा मे जननांतरेऽपि त्वमेव भर्ता न च विप्रयोगः (लो० ६६). प्रसूति झाल्यावर देहनाथा ! करीन मी तीव्र तपःप्रयोगा । रोटि, झी स्त्री ! जेणे न पावे क्षण विप्रयोगा' (अ० ४ श्लो० ५८). (६) तवोरुकातिः श्वशुरः सखा मे सतां भवोच्छेदकरः पिता ते । धुरि स्थिता त्वं पतिदेवतानां किं तन्न येनासि समानुकप्या’ ॥ (लो० ७४). सर्व ज्ञानिजनासि संमत असा श्रीमैथिल त्वत्पिता। वत्से तुंहि पतिव्रताजनशिसेभुता जगत्पजिता । माझा केवळ तो सखा दशरथ क्षोणीशचूडामणि । कशी न होशिल दयापात्र क्षितिस्वामिणी !' (अ० ५ श्लो० ६). (७) उत्खातलोकत्रयकटक सत्यप्रतिज्ञेऽप्यविकत्थनेऽपि । त्वां प्रत्यकस्मात् कलुषप्रवृत्तावस्त्येव मन्युर्भरताग्रज में " " त्रिनो निजजनकेशाटवीचा ७३), 'केलें दुष्कर देवकार्य सकळ क्षमादेव केले सुखी । न्यायें भूपति पाळितो निजजनश शिखी । माझा क्रोध तथापि मैथिलसुते आहेच रामावरी । दोषावांचुनि टाकिली अकरुणे सत्वोदरी सुंदरी ॥' (अ० ५ श्लो० ७). (८) तन्मा व्यथिष्ठा विषयांतरस्थं प्राप्तासि वैदेहि पितुर्निकेतम्', (श्लो० ७२). ‘तपस्विसंसर्गविनीतसत्वे तपोवने वीतभया वसास्मिन् । इतो भविष्यत्यनघप्रसूतेर कारभया विधिस्ते' (लो० ७५), ‘विनोदयिष्यन्ति नवाभिपंगामुदारवाचो मुनिकन्यकास्त्वाम्' (श्लो० ७७), ‘मदाश्रमपदाश्रितस्थिरचरासही व्यापदा । कदापि न शिवे सुखी विगतवैर सारे सदा ।। उदास हृदयीं न हो द्विजवधूसुता शर्मदा । न दावितिल भिन्नता तुज महानुकंपास्पदा. ॥ होइल सुखप्रसूती अपत्य संस्कारविधिहि भूतनये । वत्से ! मदाश्रमाला मानुनियां स्वगुरुचें निकेतन ये॥' (अ० ५ पद्ये ९,१०). इतर सर्गातील स्थळे:-(९) अरिष्टशय्यां परितो विसारिणा सुजन्मनस्तस्य निन तेजसा । निशीथदीपाः सहसा हतत्विषो बभूवुरालेख्यसमर्पिता इव॥' (सर्ग ३ श्लो० १५), रघु पिन तेनाप्रतिमतेजसा। रक्षागृहगता दीपाः प्रत्यादिष्टा इवाभवन्' (सर्ग १० श्लो०६८). ‘द्युतिकर पुत्रयुगाला यदा युगाला यदा प्रसवली विदेहकुलभूषा । मुग्धांस पर्णशाला वाटे तेज:समूहमंजूषा । ब्रह्मन् ! " याली किशोरयुगुलाला । त्यांच्या तेजःप्रसरें दीपांचा गर्व सर्वहि गळाला’ ॥ (अ०