त्या काळीं प्रवासाला परवाने लागत. म्हणून त्यांनीं खोटेच परवाने तयार केले. कॅथरीनच्या परवान्यांत म्हटलें होतें कीं, 'या बाईचें वय चाळीस वर्षांचें असून, ओर्लेव प्रांतांतील एका खेडेंगांवची ही आहे.' खरें म्हटले म्हणजे कॅथरीनचे वय सध्या तीस वर्षांचेच होते; पण आपण थोडें पोक्त दिसावें, अशी तरतूद तिनें केली. तसेंच एकाकी प्रवासांत सौंदर्यहि पुष्कळदां धोक्याचे ठरतें. म्हणून तें घालविण्याचीहि व्यवस्था तिनें केली; म्हणजे कसली तरी ओंगळ वस्त्रे पेहराव, सुरकुत्या पडलेला पदर तोंडावरून घ्यावा, पायांत कसला तरी झाडाच्या सालीचा वगैरे जोडा घालावा, आणि शेतकऱ्यांच्या बायका अंगांत घालीत असत तसें एक निळे कुडतें घालून, कमरेला एक तांबडा पट्टा बांधावा. तात्पर्य, कोणालाहि असेंच वाटावें कीं, ही एक साधीसुधी गांवढळ बाई आहे. पण किती झालें तरी तिच्या शरीराचें सुकुमारपण पूर्णपणे लपणें सर्वथा अशक्य होतें. अशा वेषानेंच ती शेतकऱ्यांत आणि कामगारांत जाऊन मिसळत असे. पण बारीक रीतीनें तिच्याकडे पाहणारांना असें वाटें कीं, ही आपल्यापैकी नव्हे. एकदां एक मजूर तिच्या शरीराकडे पाहून म्हणाला, 'आपण शेतकरी आहों असें तुम्ही म्हणतां, मग तुमचे हात इतके गोंडस आणि मऊ कसे?' कॅथरीनने बतावणी केली कीं, एका श्रीमंत उमरावाच्या घरीं मी कामधंद्याला होते. तो मला नेहमीं नाजुकच कामें सांगी. त्यामुळे माझे हात असे राहिले आहेत." मजुराला हें खरें वाटेना. तो कांहींसा हंसून म्हणाला; "आलं ध्यानांत; आलं ध्यानांत."
या गांवाहून त्या गांवाला असें करतां करतां तिचा प्रवास पुष्कळच झाला. सर्व देशभर हिंडावें आणि खेडेंगांवच्या लोकांत असंतोषाची आगटी पेटवावी, असा कॅथरीनचा हेतु होता. म्हणून ती प्रवासाला निघाली होती. चालून चालून तिच्या पायाला फोड येत; ती श्रीमंतींत वाढलेली पण आतां शेतकऱ्यांच्या घरचा मिळेल तो तुकडा तिला खावा लागे. कित्येकदां तो तोंडापुढें सुद्धां आणू नये असें वाटें. पण इलाज नव्हता. कोठें मुक्कामाला राहावें, तर चन्द्रमौळी घर असावें, आंत कोळिष्टकें लागलेली असावीं, तेथेंच खांद्यावरच्या सामानसुमानाचा भार उतरवून एखाद्या पटकुरावर झोपीं जावे; आणि उंदरांची चिवचिव कानाशीं चालू असतां जी काय मिळेल ती झोंप घ्यावी, अशा रीतीनें कॅथरीनचा प्रवासाचा कार्यक्रम अखंड चालू राहिला.
पान:कर्तबगार स्त्रिया.pdf/६९
या पानाचे मुद्रितशोधन झालेले आहे
कॅथरीन् ब्रेशकोव्स्की
६५
