पान:कर्तबगार स्त्रिया.pdf/३४

३०

कर्तबगार स्त्रिया

 

---

---

 फासेट हे आपल्या मतदारांना नेहमीं सांगत कीं, "राजकारणाचें माझ्या बायकोचें ज्ञान माझ्यापेक्षां अधिक चांगले आहे. तिनें दिलेलें मत आणि केलेला निर्णय माझ्यापेक्षां समर्पक असतो." केवळ बायकोची स्तुति करावी, म्हणून प्रो. फॉसेट असे म्हणत असत असें नव्हें. त्यांच्या मित्रांच्याही हे ध्यानांत येऊन चुकले होतें कीं, बाईची निर्णयबुद्धि ही खरोखरच फार चलाख आहे.
 फॉसेट यांच्याकडे पोस्ट ऑफिसचे कांहीं काम होतें. अगोदर स्त्रियांचा दर्जा वाढला पाहिजे, हें त्यांचें मत होतेंच. पण बायकोच्या शहाणपणाचा प्रत्यय त्यांना नित्य येत असल्यामुळे पोस्ट खात्यांत बायकांच्या नेमणुका करण्याचा प्रघात त्यांनी पाडला. ही पद्धति भराभर बळावत गेली; आणि पोस्ट ऑफिसें, बँका इत्यादि ठिकाणी शेकडोंच्या शेकडो बेकार मुलींना कामें मिळू लागली. या कामी फॉसेट बाईनीं नवऱ्याला हरतऱ्हेची मदत केली. अशा प्रकारे दोघांचा संसार मोठ्या सुखानें चालला असतांना बाईवर दुःखाचा डोंगर कोसळला!
 १८८४ त प्रो. फॉसेट यांना प्लूरसीचे दुखणें झालें; आणि त्यांची फुफ्फुसें सुजूं लागलीं. त्यांची मोठी मेहुणी डॉक्टरीण झालेली होती. तीही औषध पाण्यासाठी आली; पण कसलाही उपयोग न होऊन हा जवान मनुष्य ऐन उमेदीत मरण पावला.
 प्रो. फॉसेट हे गरिबांचे कैवारी असत; आणि लहानसहान व्यवसायांतील माणसांची कड घेऊन ते नेहमीं भांडत असत. ते वारल्यानंतर बाईना अर्थातच सांत्वनपर शेकडों पत्रे आली. त्यांत चार सुतार, दोन गवंडी, एक घिसाडी, एक पोस्टमास्तर आणि एक कारकून यांचीं आलेली पत्रे फार कळवळून लिहिलेलीं होतीं. 'आमचा मित्र गेला,' 'सोयरा गेला,' कैवारी गेला,' 'आतां तुमचें कसें चालेल?' 'तुम्हाला कांहीं तारण आहे कां?' अशा मजकुरानें हीं पत्रे भरलेलीं होतीं. एकानें तर म्हटलें होतें कीं, "एडमंड बर्कच्या नंतर येवढा मोठा माणूस आमच्या देशांत झालाच नाहीं!" आपल्या नवऱ्यावर गरीब गुरीबांची इतकी भक्ति असलेली पाहून बाईचें दुःख अधिकच अनावर व्हावें, हें स्वाभाविक होतें. त्यांनी प्रसिद्धपणें सर्वांचे आभार मानले, आणि त्यांना कळवलें कीं, माझ्या योगक्षेमाची व्यवस्था फॉसेट यांनी बरी करून ठेवली आहे. माझी चिंता कोणी करूं नये. फॉसेट हे अतिशय काटकसरीने वागत; आणि म्हणून माझें साधारणपणें बरें चालावें, इतकी माया त्यांनीं ठेवली आहे."